Iemand is bewusteloos, maar ademt nog wel? Dan is dat precies het moment waarop je de stabiele zijligging toepast. Deze houding houdt de luchtweg vrij en voorkomt dat iemand stikt als er speeksel, braaksel of bloed in de keel komt. Het is één van de belangrijkste handelingen bij eerste hulp, en je kunt het leren in een paar eenvoudige stappen.
Bewusteloos maar ademend: dit is wanneer stabiele zijligging nodig is
De stabiele zijligging is bedoeld voor één specifieke situatie: iemand reageert niet meer op aanspreken of aanraken, maar de ademhaling is nog aanwezig. In die toestand kan de tong naar achteren zakken en de luchtweg afsluiten. Bovendien kunnen braaksel of andere vloeistoffen in de keel terechtkomen als iemand op de rug ligt. Door de persoon op de zij te leggen, stroomt dat weg en blijft de luchtweg open.
Is iemand bewusteloos en ademt hij of zij niet meer? Dan geldt een andere aanpak: bel direct 112 en begin met reanimeren. De stabiele zijligging past je alleen toe als de ademhaling aanwezig is.
Wat doet de stabiele zijligging precies?
De houding heeft twee doelen. Ten eerste zorgt de positie op de zij ervoor dat de tong niet achterover kan zakken. Ten tweede loopt eventueel braaksel of speeksel langs de mondhoek naar buiten in plaats van naar de luchtpijp. Zo blijft de luchtweg vrij totdat de hulpdiensten arriveren. De naam “stabiel” verwijst ernaar dat de persoon in die positie niet terugvalt op de rug of buik: de houding van armen en benen houdt hem of haar op de zij.
Stap voor stap: zo leg je iemand in de stabiele zijligging
- Kniel naast het slachtoffer en zorg dat de benen gestrekt zijn.
- Leg de arm die het dichtst bij jou is in een rechte hoek ten opzichte van het lichaam, met de elleboog gebogen en de handpalm naar boven.
- Breng de andere arm over de borst en leg de handrug tegen de wang aan jouw kant.
- Trek met je andere hand het ver weg liggende been op bij de knie, zodat de voet plat op de grond blijft staan.
- Houd de hand tegen de wang en rol het slachtoffer voorzichtig naar je toe door aan het opgetrokken knie te trekken.
- Zorg dat het bovenste been in een rechte hoek staat, zodat het lichaam niet verder rolt.
- Kantel het hoofd licht achterover om de luchtweg open te houden en controleer opnieuw of de ademhaling aanwezig is.
- Bel 112 als je dat nog niet gedaan hebt, of laat iemand anders bellen terwijl jij bij het slachtoffer blijft.
Waar let je op tijdens het wachten op hulp?
Als het slachtoffer eenmaal in de juiste positie ligt, blijf je erbij en controleer je regelmatig de ademhaling. Verdwijnt de ademhaling? Start dan meteen met reanimeren. Is de persoon meer dan dertig minuten in de stabiele zijligging gebleven, draai hem of haar dan voorzichtig op de andere zij om druk op de arm en schouder te verminderen. Dit doe je op dezelfde manier als de eerste keer.
Let ook op tekenen van verandering: wordt de persoon wakker, of verandert de ademhaling? Pas je handelingen daar op aan en geef dit door aan de hulpdiensten wanneer zij arriveren.
Situaties waarin je extra voorzichtig bent
Bij een vermoeden van een nekletsel of wervelkolomletsel, bijvoorbeeld na een val of een ongeluk, draai je het slachtoffer zo min mogelijk. In dat geval probeer je toch de luchtweg vrij te houden door het hoofd voorzichtig te stabiliseren, maar vermijd je zoveel mogelijk beweging van de nek en rug. Geef dit ook direct door aan de meldkamer als je 112 belt: zij kunnen je dan stap voor stap begeleiden.
Bij een zwangere vrouw leg je haar bij voorkeur op de linkerzij. Dat vermindert druk op de grote bloedvaten en is beter voor de doorbloeding.
Oefen het zodat het in een noodsituatie vanzelf gaat
In een echte noodsituatie heb je geen tijd om na te denken. Wie de stabiele zijligging van tevoren heeft geoefend, kan sneller en rustiger handelen. Een EHBO-cursus of BHV-training biedt de kans om dit te oefenen op een neppop, zodat de handelingen beklijven. Zo ben je beter voorbereid als het er echt op aankomt.
Veelgestelde vragen
Mag je iemand in de stabiele zijligging leggen als je niet zeker weet of hij of zij bewusteloos is?
Controleer altijd eerst of iemand reageert: spreek de persoon aan en raak hem of haar aan bij de schouder. Reageert diegene niet? Controleer dan de ademhaling. Alleen als er geen reactie is maar de ademhaling wel aanwezig is, leg je iemand in de stabiele zijligging. Twijfel je? Bel dan meteen 112 voor advies.
Wat doe je als het slachtoffer begint te braken terwijl het in de stabiele zijligging ligt?
De stabiele zijligging is er juist op gericht om braken veilig te laten verlopen. Als iemand braakt terwijl hij of zij al op de zij ligt, loopt het braaksel langs de mondhoek naar buiten. Houd de luchtweg in de gaten en verwijder indien mogelijk braaksel dat in de mond achterblijft.
Hoe lang mag iemand in de stabiele zijligging blijven liggen?
Bij langdurig wachten op hulp wordt aanbevolen om het slachtoffer na ongeveer dertig minuten voorzichtig op de andere zij te draaien. Dit voorkomt druk op de arm en schouder. Blijf de ademhaling bewaken totdat professionele hulp aanwezig is.
Kun je de stabiele zijligging ook toepassen bij een kind?
Ja, de techniek is in principe dezelfde bij kinderen. Bij kleine kinderen en baby’s geldt dat je extra voorzichtig bent met de kracht die je gebruikt. Bij twijfel of bij een ernstige situatie bel je direct 112 voor verdere instructies.