Kilometers onder het wateroppervlak liggen enorme hoeveelheden waardevolle metalen en mineralen. Diepzeemijnbouw is het delven van die grondstoffen van de zeebodem, en het staat wereldwijd volop in de schijnwerpers omdat de gevolgen voor het oceaanleven mogelijk onherstelbaar zijn. In dit artikel lees je wat het precies inhoudt, welke methoden er worden gebruikt en waarom er zoveel discussie over is.
Wat wordt er precies gewonnen?
De zeebodem bevat verschillende soorten waardevolle materialen. De bekendste zijn mangaanknollen: ronde, aardappelvormige kluiten die vol zitten met mangaan, nikkel, kobalt en koper. Daarnaast zijn er kobaltkorsten op onderwaterbergen en hydrothermale sulfide-afzettingen rond warmwaterbronnen op de zeebodem. Deze materialen zijn interessant omdat ze ook voorkomen in batterijen en elektronica. De vraag naar die grondstoffen groeit door de opkomst van elektrische auto’s en andere groene technologieën.
Hoe werkt diepzeemijnbouw in de praktijk?
De mijnbouwsites liggen meestal op een diepte van meer dan duizend meter, soms zelfs meerdere kilometers diep. Op die diepte werken mensen niet zelf. In plaats daarvan worden zware machines en robots ingezet die op afstand worden bestuurd vanaf schepen aan het oppervlak.
Bij het winnen van mangaanknollen wordt de zeebodem feitelijk opgezogen, een beetje zoals een stofzuiger werkt. De knollen worden omhoog gepompt naar het schip, waarna het resterende sediment weer wordt teruggespoten in het water. Bij andere methoden worden stukken zeebodem afgefreesd of afgegraven. Al deze processen brengen enorme hoeveelheden opgewerveld sediment met zich mee.
Welke schade richt diepzeemijnbouw aan?
De zeebodem op grote diepte lijkt op het eerste gezicht leeg en stil, maar dat beeld klopt niet. Er leven unieke dieren en planten die volledig zijn aangepast aan extreme omstandigheden: hoge druk, ijskoud water en totale duisternis. Veel van deze soorten zijn nog nauwelijks onderzocht door wetenschappers.
Als de zeebodem wordt afgegraven of opgezogen, verdwijnt die leefomgeving in één keer. De schade is groot en herstel duurt extreem lang, als het al gebeurt. Dat komt doordat processen op die diepte ongelooflijk traag verlopen. Mangaanknollen groeien bijvoorbeeld slechts enkele millimeters per miljoen jaar.
Naast de directe vernietiging van de bodem zorgt het opgewervelde sediment voor grote sedimentwolken die zich ver kunnen verspreiden. Die wolken blokkeren zonlicht en kunnen filter-etende dieren verstikken. Ook geluids- en lichtvervuiling door de machines en schepen zijn schadelijk voor dieren in de buurt.
Een ander punt is de rol van de oceaan bij het opslaan van CO2. De diepe zee is een van de grootste koolstofopslagplaatsen op aarde. Verstoring van de zeebodem kan opgeslagen koolstof vrijmaken en zo klimaatverandering versnellen.
Is het argument dat het “niet schadelijk” is terecht?
De mijnbouwindustrie presenteert bepaalde vormen van diepzeemijnbouw, zoals het opzuigen van mangaanknollen, regelmatig als relatief onschadelijk. Het Wereld Natuur Fonds en Greenpeace bestrijden dat beeld. Zij wijzen erop dat het gebrek aan bewijs voor grote schade niet hetzelfde is als bewijs dat er geen schade is. Het probleem is dat de diepzee zo slecht onderzocht is, dat we simpelweg niet weten wat we vernielen voordat we het goed in kaart hebben gebracht.
Wat zijn de voor- en tegenargumenten op een rij?
- Voorstanders zeggen dat de grondstoffen nodig zijn voor de energietransitie en dat winning op zee minder land beschadigt dan mijnbouw op het vaste land.
- Tegenstanders wijzen op de onbekende en mogelijk onherstelbare schade aan unieke ecosystemen.
- Wetenschappers vragen om meer onderzoek voordat commerciële winning op grote schaal begint.
- Meerdere landen en organisaties pleiten voor een moratorium: een tijdelijke stop op diepzeemijnbouw totdat de risico’s beter bekend zijn.
- De Internationale Zeebodemautoriteit, een VN-orgaan, houdt toezicht op de internationale regels voor winning buiten nationale wateren, maar die regels zijn nog volop in ontwikkeling.
Waar staat de wereld nu?
Diepzeemijnbouw is op commerciële schaal nog niet breed uitgerold, maar de druk om te beginnen groeit. Verschillende bedrijven hebben vergunningen voor verkenning. De internationale discussie over wel of niet beginnen is fel. Steeds meer landen en wetenschappers vragen om voorzichtigheid, omdat eenmaal vernielde diepzee-ecosystemen zich mogelijk nooit meer herstellen. De komende jaren zijn waarschijnlijk bepalend voor de vraag of en hoe diepzeemijnbouw doorgaat.
Veelgestelde vragen
Is diepzeemijnbouw al actief bezig?
Commerciële diepzeemijnbouw op grote schaal is nog niet breed actief. Er worden wel verkenningsvergunningen uitgegeven en er vinden testprojecten plaats, maar grootschalige winning moet op de meeste plekken nog beginnen.
Waarom zijn mangaanknollen zo interessant voor de industrie?
Mangaanknollen bevatten waardevolle metalen zoals kobalt, nikkel en koper. Die metalen worden gebruikt in batterijen voor elektrische auto’s en andere elektronica. Door de groeiende vraag naar die producten neemt de interesse in mangaanknollen toe.
Waarom duurt herstel van de zeebodem zo lang?
Op grote diepte verlopen alle processen extreem traag door de kou, duisternis en hoge druk. Mangaanknollen groeien slechts enkele millimeters per miljoen jaar. Dieren en planten die aan die omstandigheden zijn aangepast, kunnen niet snel elders overleven of terugkeren na verstoring.
Wie beslist over diepzeemijnbouw in internationale wateren?
De Internationale Zeebodemautoriteit, een orgaan van de Verenigde Naties, is verantwoordelijk voor het reguleren van mijnbouwactiviteiten op de internationale zeebodem. De regels die dit orgaan opstelt, zijn nog volop in ontwikkeling.
Wat is het verschil tussen diepzeemijnbouw en gewone mijnbouw?
Bij gewone mijnbouw worden grondstoffen gewonnen op het land of dicht onder het aardoppervlak. Bij diepzeemijnbouw gebeurt dat op de bodem van de oceaan, vaak op meer dan duizend meter diepte. Door de extreme omstandigheden zijn er gespecialiseerde machines en robots voor nodig, en de ecologische gevolgen zijn anders en in veel opzichten nog onbekender dan bij mijnbouw op land.